Rss Feed Tweeter button Facebook button Technorati button Reddit button Myspace button Linkedin button Webonews button Delicious button Digg button Flickr button Stumbleupon button Newsvine button Youtube button
Get Adobe Flash player
Flag Counter

Çay x?rç?nginin daxili qurulu?u

Çay x?rç?ngi

H?zm sistemi.X?rç?ngin a??z aparat? ??klinid?yi?mi? alt? cüt ?trafdan t??kil olunmu?dur. Bu ?traflar?n birinci cütü üst ç?n?l?ri, ikinci v? üçüncü cütl?ri alt ç?n?l?ri, dig?r üç cütü is? ç?n? ayaqlar? t??kil edir. X?rç?ng qidas?n? q?sqaclar? vasit?sil? tutduqdan sonra onu a??z aparat?na ötürür. Ç?n?ayaqlar qidan? tutur, alt v? üst ç?n?l?r is? x?rdalayaraq a??za ötürür. Qida a??zdan sonra udlaqan v? qida borusundan keç?r?r?k m?d?y? dü?ür. X?rç?ngl?rd? m?d? iki hiss?d?n ibar?tdir. Daha iri, ön hiss?d? xitind?n ?m?l? g?lmi? di?cikl?r olur. ?ri m?d?d? ikisi altda, biri üstd? yerl???n xitin di?cikl?r bir-birin? sürtül?r?k qidan? üyüdür.

M?d?nin kiçik hiss?sinin üz?rind? ?l?k kimi süzm? cihaz? olan iki ?d?d tükcüklü lövh?cik vard?r. Üyüdülmü? qida bu lövh?l?rd?n süzüldükd?n sonra ba??rsa?a v? sonra h?zm v?zisin? keçir. H?zm v?zisind? h?zm ?ir?l?rinin t?sirind?n h?ll olub t?rkib hiss?l?rin? parçalan?r v? sorulur. H?zm olunmayan qida qal?qlar? qar?nc???n sonuncu bu?umundak? quyruq üzg?cinin aras?nda yerl???n anal d?likd?n xaric olur.

Qan-damar v? t?n?ffüs sisteml?ri. X?rç?ngin ür?yi be?bucaql?, a??mt?l kis? ??klind? olub, ba?-dö?ün bel t?r?find? yerl??ir. Ür?kd?n bir çox damar ç?xaraq s?rb?st sur?td? b?d?n bo?lu?una aç?l?r. Bütün bu?umayaql?larda oldu?u kimi çay x?rç?ngind? d? aç?q qan dövran? vard?r. B?d?n bo?lu?una tökül?n qan orqanlar? yuyur, onlar? oksigenl? v? qida m?hsullar? il? t?min edir. Sonra is? qar?n t?r?fi boyunca q?ls?m?l?r? do?ru gedir.

Q?ls?m?l?r yerim? ayaqlar?n?n ba?-dö?? birl??diyi yerd? d?ri ç?x?nt?lar? ??klind?dir. Su xaricd?n daim q?ls?m?l?ri yuyur v? oradan oksigen qana, karbon qaz? is? xaric? ötürülür. Oksigenl? z?nginl??mi? qan ür?yin divar?ndak? xüsusi d?likd?n yenid?n ür?y? daxil olur.
?frazat sistemi. Çay x?rç?nginin ifrazat orqan? bir cüt ya??l v?zid?n t??kil olunmu?dur. Bu v?zil?rin h?r birind?n bir ?d?d kanal ç?x?r v? onlar b??c?qlar?n dibind?n xaric? aç?l?r. H?yat f?aliyy?ti n?tic?sind? ?m?l? g?l?n z?h?rli madd?l?r bu v?zil?r vasit?sil? b?d?nd?n k?narla?d?r?l?r.

Sinir sistemi. X?rç?ngin sinir sistemi udlaqüstü v? udlaqalt? sinir düyünü, bunlar? birl??dir?n udlaq?traf? sinir halqas? v? qar?n sinir z?ncirind?n t??kil olunmu?dur. Qar?n sinir z?ncirini t??kil ed?n düyünl?r yerim? ?traflar? v? qar?nc??? ?m?l? g?tir?n bu?umlar?n say?na müvafiqdir. Udlaqüstü düyünd?n gözl?r? v? b??c?qlara, udlaqalt? düyünd?n a??z aparat?na, qar?n sinir z?ncirind?n is? daxili orqanlara v? yerim? ayaqlar?na sinirl?r gedir.

Hiss orqanlar?. X?rç?ngin gözl?ri xüsusi sapla??n üz?rind? yerl??ir v? çoxlu gözcükd?n t??kil olunmu? mür?kk?b gözdür. Gözl?rin bu cür qurulu?u x?rç?ng? h?r t?r?f? baxma?a v? gec?nin qaranl???nda rahat h?r?k?t? imkan verir. X?rç?ngin mür?kk?b gözünd?ki h?r bir gözcük ayr?l?qda mü?yy?n sah?ni görür v? birlikd? ?trafdak? ?eyl?ri bütövlükd? gör? bilir. Bu cür görm?y? mozaik görm? deyilir. Mozaik görm? dig?r bu?umayaql?larda da geni? yay?lm??d?r.

Çoxalmas? v? inki?af?. Çay x?rç?ngi müxt?lifcinsiyy?tlidir. Di?i v? erk?k f?rdl?r bir-birind?n o q?d?r d? f?rql?nmir. Di?i x?rç?ngin qar?nc??? erk?k x?rç?ngin qar?nc???na nisb?t?n enlidir. H?mçinin erk?kl?rd? q?sqaclar daha güclü inki?af etmi?dir. Cinsi v?zil?r ba?-dö? hiss?d?, ür?yin alt?nda yerl??ir. Di?i f?rdd? cinsi v?zi t?k yumurtal?qdan ibar?t olub, axar? üçüncü cüt yerim? ayaqlar?n?n dibin?, erk?k f?rdd? is? toxumluqdan ibar?t olub, axar? be?inci yerim? aya??n?n dibin? aç?l?r.

X?rç?ngl?r yumurtlamaqla çoxal?r. Q???n sonlar?nda di?i f?rd çoxlu yumurta qoyur. Yumurtalardan sürf? ç?xana q?d?r onlar? qar?nc?q ayaqlar?nda da??y?r. Yumurtadan ç?xan sürf?l?r anan?n qar?nc???na yap??araq bir müdd?t burada inki?af edir. Kiçik x?rç?ngl?r 2-3 il iç?risind? yetkinl??ir v? h?r qab?q d?yi?dikc? bir q?d?r böyüyür. Çay x?rç?ngi 30 il? q?d?r ya?ayar.

Qaynaq: Zoologiya d?rsliyi

Oxunma sayı: 13377

15s şərh var: “Çay x?rç?nginin daxili qurulu?u”

Şərh yazın